Akkoord in Brussel over begroting en herstelfonds

Bron: Financieele Dagblad



Europese regeringsleiders hebben in Brussel een akkoord bereikt over een nieuwe meerjarenbegroting en het daaraan gekoppelde coronaherstelfonds. Na vier dagen van vergaderen en onderhandelen kwam er op dinsdagochtend om 5.30 uur eindelijk witte rook uit het gebouw van de Europese Raad in de Belgische hoofdstad.

Beeld: Stephanie Lecocq/ANP

Daarmee komt een einde aan een uiterst moeizaam proces. Nederland, dat samen met Oostenrijk, Zweden en Denemarken zuinigheid predikte, speelde daarin een centrale rol. De deal werd door Charles Michel, de voorzitter van de Europese raad van regeringsleiders, via Twitter medegedeeld.



Negentig uur onderhandelen

In een toespraak die kort daarop volgde, zei Michel: 'We did it! Europa is sterk, Europa is verenigd.' De Belg moest echter erkennen dat het 'moeilijke onderhandelingen waren in moeilijke tijden'. De Franse president Emmanuel Macron, die de afgelopen dagen geregeld zijn geduld leek te verliezen, sprak van 'een historische dag voor Europa'.

Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, noemt het akkoord 'een grote stap' op weg naar het herstel van de coronacrisis. 'We hebben meer dan negentig uur onderhandeld, maar het was het waard.' De Duitse 'betreurt' het wel dat tijdens het vinden van een compromis de potjes voor innovatieve projecten zijn afgeroomd.



Nederland tevreden

Op maandagavond legde Michel een nieuw voorstel op tafel waar het Nederlandse kamp al behoorlijk tevreden over was. Dat voorstel, dat op enkele details na ook het plan is dat dinsdagochtend werd aangenomen, voorziet in een begroting voor 2021-2027 van in totaal €1074 mrd en een coronaherstelfonds van €750 mrd.

Het geld voor het herstelfonds gaat de Europese Commissie lenen op de financiële markten. Het gros daarvan — €390 mrd — wordt via subsidies verschaft aan lidstaten om economisch herstel na de coronacrisis te bevorderen. Het restant wordt via goedkope leningen verdeeld.



Noodrem

Nederland wilde aanvankelijk niets weten van het verschaffen van subsidies en vond de omvang van het herstelfonds te groot. Maar nadat er een speciale noodremprocedure werd ingebouwd en het subsidiedeel van het herstelfonds omlaag ging — aanvankelijk werd aan €500 mrd voor subsidies gedacht — ging Nederland overstag.

Met de noodrem kan een enkele lidstaat uitkeringen uit het herstelfonds aan een andere lidstaat laten opschorten als beloofde hervormingen op terreinen als pensioenen en arbeidsmarkt niet worden doorgevoerd. Nederland vindt dat belangrijk. Het heeft erop gewezen dat Italië — dat hard geraakt is door de coronacrisis — economisch weerbaarder zou zijn geweest als het eerder hervormingen had doorgevoerd.



Parlementaire goedkeuring

Het Europees Parlement, dat een nog veel ambitieuzer pakket voorstond, en de nationale parlementen van de lidstaten moeten de afspraken nog goedkeuren. Michel zei daarover: 'Het zal moeilijk worden, we moeten de argumenten en de redenen voor ons besluit uitleggen.'

Hij 'vertrouwt erop' dat die missie zal slagen.

Wat hebben de EU-leiders afgesproken?

De Europese Commissie gaat zijn triple-A status gebruiken om goedkoop €750 mrd lenen op de financiële markten. Daarvan wordt €390 mrd aan lidstaten verstrekt om economisch herstel na de coronacrisis te bevorderen. De overige €360 mrd wordt via goedkope leningen verdeeld.


De lidstaten gaan geld genereren om de leningen tegen 2058 weer terug te kunnen betalen. Hiervoor zijn de EU-leiders het volgende overeengekomen:


  • Duitsland, Zweden en Nederland verliezen hun huidige korting op het btw-bedrag dat zij aan de EU doorberekenen.


  • EU-landen gaan belasting heffen op niet-gerecycled plastic. De opbrengst hiervan gaat naar de EU-schatkist.


  • Vanaf 2023 wordt belasting geheven op goederen die in de EU worden ingevoerd uit landen met lagere CO2-emissienormen dan het blok, en er komt vanaf die datum een digitale heffing.


  • Een optie is een belasting op financiële transacties, net als het uitbreiden van het emissiehandelssysteem naar de maritieme en luchtvaartsector.


Deze nieuwe belastingen zijn nadrukkelijk bedoeld voor het terugbetalen van de lening van €750 mrd, maar ze zullen de komende 38 jaar deel uitmaken van de EU-realiteit.


Om in aanmerking te komen voor subsidies moeten landen plannen presenteren die de economische groei, het scheppen van banen en de economische en sociale weerbaarheid van hun economieën versterken. De plannen moeten economieën ook groener en digitaler maken en in overeenstemming zijn met de jaarlijkse aanbevelingen van de Commissie.


De uitbetaling heeft de goedkeuring van een gekwalificeerde meerderheid van de EU-regeringen nodig en moet verband houden met het behalen van mijlpalen en streefdoelen. Als een EU-regering van mening is dat dergelijke doelstellingen niet zijn gehaald, kan zij de EU-leiders vragen om er binnen drie maanden over te debatteren.


Het geld zal ook worden gekoppeld aan de naleving van de rechtsstaat — dit geldt met name voor Polen en Hongarije — maar er zal veel politieke speelruimte zijn. Als de Commissie besluit dat er 'duidelijke algemene tekortkomingen zijn in het behoorlijk bestuur van de autoriteiten van de lidstaten met betrekking tot de eerbiediging van de rechtsstaat' kan zij maatregelen voorstellen die de steun van een gekwalificeerde meerderheid vergen.


Nettobetalers aan de EU-begroting, zoals Nederland, Zweden, Oostenrijk, Denemarken en Duitsland, krijgen veel hogere kortingen dan voorheen op wat zij elk jaar moeten bijdragen aan de EU-schatkist. Dit gebeurt op basis van de omvang van hun economieën.