Crisis treft flexkracht Schiphol hard: ‘Ik sta op straat, net voor pensioen, wat moet ik nu?’

Bron: NRC


Werkgelegenheid Schiphol Tienduizenden uitzendkrachten en flexwerkers houden Schiphol draaiende, van bagagekelder tot beveiliging. Maar in de afgelopen maanden kwamen zij bijna allemaal thuis te zitten – zonder uitzicht op werk.

Foto: Merlijn Doomernik


Schiphol wordt niet voor niets de ‘banenmotor’ van Nederland genoemd. Naast de ongeveer 2.500 medewerkers van de Royal Schiphol Group werken op de luchthaven in niet-coronatijd ruim 68.000 mensen. Verrassend is dat niet, als je bedenkt dat er jaarlijks zo’n anderhalf miljoen ton aan vracht, en meer dan 70 miljoen passagiers passeren.

Maar dat was vóór corona: in april en mei bereikte het vliegverkeer op Schiphol een absoluut dieptepunt. Het aantal passagiers op de luchthaven bedroeg toen nog maar drie procent van de normale voorjaarsdrukte. Van het grote aantal medewerkers op Schiphol is volgens FNV Luchtvaart nog maar weinig over. Vooral de vele flexibele arbeidskrachten die normaal gesproken op de luchthaven werken – naar schatting van de vakbond bijna 20.000 mensen – zitten al maanden thuis, weet FNV. Zonder werk, en zonder te weten of de luchthaven ze ooit nog nodig zal hebben.


Gelijk naar het UWV

Het overgrote deel van deze flexibele krachten is niet in dienst van Schiphol, maar werkt voor een van de ruim vijfhonderd bedrijven op de luchthaven. Die regelen in opdracht van Schiphol onder andere de beveiliging, catering, passagiersassistentie en schoonmaak op het vliegveld. Dat werk is grotendeels uitbesteed aan uitzendkrachten.

FNV Luchtvaart maakte een schatting van het aantal flexcontracten per sector op de luchthaven, onder andere op basis van de cijfers uit brancheonderzoeken. Daaruit blijkt dat voornamelijk degenen die laaggeschoold werk doen in de flexibele schil belanden. Van alle mensen die op Schiphol in de grondafhandeling werken (bagage of vracht in- en uitladen, het vliegtuig voltanken, passagiers naar het vliegtuig brengen), werkt ongeveer 40 procent op een flexibel contract. Bij het werk in de restaurants en bars en het assisteren van passagiers is dat zelfs zo’n 70 procent. Alleen bij de luchtverkeersleiding en de douane heeft bijna iedereen een vaste aanstelling.


Vakbond FNV bevestigt dat op de luchthaven mensen rondlopen die „al tientallen jaren” op flexconstructies zitten


Hoeveel mensen met een flexibel contract precies thuiszitten, is lastig te achterhalen. De vijftien bedrijven en uitzendbureaus op de luchthaven die NRC benaderde, bieden geen nader inzicht: vaak weten zij het zelf ook niet en soms willen ze de cijfers niet delen, vanuit bedrijfsoverwegingen. Ook Schiphol zelf zegt geen concreet beeld te hebben van het aantal medewerkers bij afhandelingsbedrijven, en van het soort contracten waarop zij werken.

Sommige uitzendkrachten konden de afgelopen maanden vervangend werk doen via het uitzendbureau, of teerden drie maanden op de eerste periode van de NOW-regeling. Anderen kregen geen vergoeding via de NOW-regeling en zeggen van het uitzendbureau niets te hebben gehoord over deze steunmaatregel, die werkgevers tegemoetkomt in de loonkosten.


Jarenlang op flexcontracten

Volgens Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de UvA, vormen flexwerkers een „kwetsbare groep” in de samenleving. Verhulp maakte deel uit van de commissie-Borstlap, die in januari een alarmerend rapport publiceerde over de scheefgegroeide verhoudingen op de arbeidsmarkt. Flexkrachten lopen een hoger risico op werkloosheid dan mensen met een vaste aanstelling, werken onder slechtere arbeidsomstandigheden en voor een lager loon, en bouwen vaak een ondermaats pensioen op, zegt hij.

Hoewel juridisch gezien ook uitzendkrachten na bepaalde tijd zicht zouden moeten hebben op een vaste baan, zijn er genoeg constructies om deze wetgeving te omzeilen. Uitzendkrachten kunnen eenvoudig worden „rondgepompt” tussen uitzendbureaus, zegt Verhulp, en verliezen zo steeds hun recht op een vaste aanstelling. Vakbond FNV bevestigt dat er op de luchthaven mensen rondlopen die „al tientallen jaren” op flexconstructies zitten.

Volgens Schiphol zijn flexibele arbeidskrachten onontkoombaar in de luchtvaart: de drukte verschilt van dag tot dag. Hoogleraar Verhulp: „en natuurlijk is het ook gewoon een kwestie van geld. Maar dat valt niet alleen Schiphol te verwijten. Wij willen met z’n allen voor 20 euro vliegen. Dan is er dus geen geld om het personeel fatsoenlijk te betalen.”


Michael Prophet (63) ‘Als uitzendkracht tel je nooit echt mee’

Werkte meer dan tien jaar via uitzendbureaus op Schiphol, de laatste acht jaar als ‘operator’ bij de bruggendienst van KLM, via uitzendbureau Timing.

„Van jongs af aan ben ik gek op alles wat met de luchtvaart te maken heeft. In mijn vrije tijd ben ik vliegtuigspotter en luchtvaartfotograaf. Beroepshalve ontwierp ik tot mijn tweeënvijftigste vliegtuigonderdelen bij Fokker en Airbus. Sinds ik daar bij de crisis van 2008 mijn baan verloor, werk ik noodgedwongen als uitzendkracht op Schiphol.

Sinds half maart was er op de luchthaven geen werk meer voor mij en de andere flexkrachten die voor KLM werkten. Iedereen werd tegelijk naar huis gestuurd. Omdat ik een contract had met urengarantie moest mijn uitzendbureau vervangend werk voor me zoeken. Maar dat was geen succes.

De supermarkt waar ik vakken mocht vullen, kon mijn uurloon niet betalen. Ze namen liever iemand van negentien in dienst. Daarna kreeg ik twee vervangende banen aangeboden bij DHL en HelloFresh, zware pakketten sjouwen. Dat lukt niet meer op mijn leeftijd. Volgens het uitzendbureau heb ik nu drie keer vervangend werk ‘geweigerd’ en dus ging er definitief een streep door mijn contract.

Ik vind het vooral zuur dat ik er als eerste uitvlieg en me kan melden bij het UVW, nadat ik tien jaar keihard heb gewerkt. Als uitzendkracht tel je nooit echt mee. Je moet op de werkvloer alles maar slikken, omdat je niet ontslagen wil worden. Nooit vraagt iemand hoe het met je gaat en of je je wilt ontwikkelen in je werk. Het is allemaal uurtje-factuurtje, en er wordt van je verwacht dat je heel flexibel bent. Ik kon elk moment opgeroepen worden, of mijn dienst werd juist ineens afgezegd. Daar legde ik me dan maar bij neer.

Nu sta ik op straat, net voor mijn pensioen, en wat moet ik nu? Volgende maand word ik 64. Welke werkgever gaat mij nog bellen? Er zijn allerlei mensen werkloos geworden die een stuk jonger zijn dan ik. Heeft omscholing nog zin, na 43 jaar in de luchtvaart? Ik had graag op Schiphol mijn werk willen afmaken.”


Shanta Sookram (35) ‘Ik sta echt voor elke baan open’

Werkte een jaar als passagiersassistent voor Axxicom, via uitzendbureau Consolid.

„Mijn werk op Schiphol vond ik een droombaan. Ik genoot van de gezellige gesprekken met passagiers en was steeds zó trots als ik mensen ondanks de drukte op tijd bij hun vlucht afzette. Ik deed er alles aan om mijn baan niet te verliezen; ik klaagde nooit en wilde geen fouten maken. Vaak moest ik om vijf uur ’s ochtends beginnen en stond ik al om twee uur op, zodat ik zeker wist dat ik niet te laat zou komen.

Anderen verklaarden me voor gek, maar ik wilde voorkomen dat mijn contract niet zou worden verlengd. Toch kreeg ik op 26 maart een ontslagmail van het uitzendbureau. Vervangend werk hadden ze niet, dus ineens was ik werkloos.

Ik heb inmiddels zó vaak gesolliciteerd dat ik soms word gebeld en geen idee heb over welke vacature het gaat. Drie keer kwam het tot een sollicitatiegesprek, maar daarna hoorde ik niks meer. Dan begin je toch aan jezelf te twijfelen. Ik solliciteer ook op werk dat niet bij me past. Ik sta echt voor elke baan open, maar het is crisis, dus het wil maar niet lukken.

Als alleenstaande moeder met twee kinderen van 13 en 15 is het lastig rondkomen van 990 euro permaand. Ik merk het al in de kleine dingetjes. Nu ik tijd over heb, ga ik bij oude mensen uit de buurt langs om ze te helpen en gezelschap te houden. Een taart voor ze bakken, een bloemetje kopen of ze mee uit lunchen nemen, kan ik gewoon niet meer betalen. Afgelopen woensdag was ik zelf jarig, maar ook dat kon ik niet vieren met wat lekkers. Het klinkt triest en armoedig, maar het is de realiteit.

Ik probeer ritme in mijn dag te houden, want de hele dag in bed liggen helpt niet. Maar vaak ben ik al om zes uur wakker. Dat is nog mijn Schiphol-ritme. Dan duurt een dag wel erg lang.”


Monique Calis (58) ‘Ik mis de luchthaven’

Werkte sinds 2018 als beveiliger bij G4S via uitzendbureau Tempo-Team.

„Ik was op 21 maart aan het werk toen ik van mijn collega’s hoorde dat we vanaf de week erna niet meer ingezet zouden worden. Ik kon het niet geloven. Achteraf bleek die zaterdag inderdaad mijn laatste werkdag te zijn geweest.

Nadat ik een week thuis had gewacht op een telefoontje met uitleg van het uitzendbureau, heb ik er zelf maar achteraan gebeld. Het duurde een tijdje voor het slechte nieuws tot me doordrong, ik dacht dat deze ellende maar een paar weken ging duren. Inmiddels weet ik wel beter. Twee weken geleden moest ik mijn kleding en pas van Schiphol inleveren in een doos. Dat belooft weinig goeds voor de toekomst.

Wat ik vooral erg vind, is alle onduidelijkheid. Van het uitzendbureau kreeg ik lang niet te horen of ik een NOW-uitkering kon krijgen, maar sinds drie weken staat er toch ineens geld op mijn rekening vanuit de NOW. Maar vorige week is dat weer gestopt. Ik zag op de website van het uitzendbureau dat het geen tweede periode NOW heeft en ik heb ook niks meer over mijn contract gehoord. Dus ben ik nu maar naar het UWV gegaan.

Dat vind ik het vervelendste aan deze situatie: dan raak je je baan kwijt en moet je ook nog zelf achter je geld aan. Dat is heel heftig.

Ik heb een partner met een vast salaris, dat is het probleem niet, maar ik wil graag werken voor mijn eigen geld. Niet om dingen hoeven vragen. En ik mis de luchthaven, ik vond het heerlijk daar. Er gebeurde altijd wel wat. Ik mis de vaste routine van naar je werk gaan, ’s avonds voldaan thuiskomen, de grappen en grollen met collega’s. De meesten van hen zitten nu ook thuis.

Het scheelde niet veel of dit ontslag was me bespaard gebleven. Afgelopen januari tekende ik voor een vaste baan bij het beveiligingsbedrijf. Mijn screeningsformulieren lagen ter controle bij de AIVD. Zodra dat allemaal doorgevoerd was, kon ik in vaste dienst. Maar van nieuwe contracten is nu natuurlijk geen sprake meer. Ik heb lang nagedacht over deze stap naar een vaste baan, achteraf net iets te lang.”


bron: NRC