Hoe de regio revanche neemt op de Randstad

Bron: NRC


Geen Philips. Geen Shell. Het kabinet-Rutte III heeft vorige week veertig jaar staande praktijk ongedaan gemaakt.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats [nrc.nl] elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie. : Beeld: NRC

In een zware adviescommissie over de economie zat steevast iemand uit de top van Shell. Of van Philips. Of allebei. Zij wáren de toonaangevende multinationals. Oud-topman Gerrit Wagner van Shell leidde de invloedrijke commissie die het kabinet in 1981 (ook crisistijd) adviseerde over nieuw industrieel elan. In 2004 adviseerden Jeroen van der Veer (Shell) en Gerard Kleisterlee (Philips) het kabinet-Balkenende in het Innovatieplatform. Dat wilde de lijnen uitzetten naar hogere economische groei en onderzoek en ontwikkeling. Precies wat het vorige week gelanceerde Nationaal Groeifonds à 20 miljard euro ook gaat proberen.


In de tienhoofdige adviescommissie van het Groeifonds zit niemand uit de top van de ‘traditionele’ multinationals. (Terzijde: Mark Rutte werkte ooit bij een Unilever-dochter).


Wie zijn de nieuwe raadgevers uit het bedrijfsleven? Peter Wennink van chipmachinefabrikant ASML en voormalig topman Feike Sijbesma van DSM (Heerlen), tevens commissaris bij De Nederlandsche Bank en voormalig farmagezant van het kabinet in coronatijd. Passeren van de gebruikelijke multinationals is een veelzeggende politieke én economische keus.


Niemand van Shell of Philips bij de adviseurs van het Groeifonds. Wat is er gebeurd?

Shell heeft een politiek gebrek (betaalt nul winstbelasting in Nederland) en fossiele energie was het groeigeloof van de vorige eeuw. Philips heeft goeie papieren, met een voortrekkersrol van topman Frans van Houten in NL2025, een initiatief om de maatschappelijke rol van het bedrijfsleven te versterken. Maar Philips groeit vooral búíten Nederland en legt het af tegen hét industriële paradepaardje: ASML in Veldhoven. Vandaar dat topman Wennink in de adviescommissie zit. Kijk naar de groeiperspectieven die beleggers zien. ASML is op de beurs 130 miljard euro waard (aantal aandelen maal koers), 40 miljard meer dan Shell. ASML spendeert jaarlijks 2 miljard euro aan onderzoek en ontwikkeling. Het zou me ook niets verbazen als ASML daarmee nummer 1 is in Nederland. Geld telt.


Met Wennink en Sijbesma helt de commissie over naar het industrieel-technologische cluster Brainport/ Eindhoven en Oost- en Zuid-Nederland. Want daar zijn ook nog Rianne Letschert (rector Maastricht University). Robert-Jan Smits (voorzitter TU Eindhoven). Jeroen Dijsselbloem (voorzitter raad van toezicht Wageningen University).


Je kunt de samenstelling van de commissie lezen als de revanche van Brainport op de Randstad. Men voelde zich in Eindhoven een provinciaaltje tussen de praatjesmakers van de mainports Rotterdamse haven en Schiphol/Amsterdam. Maar met Covid-19 zitten Schiphol en KLM aan de grond. Rotterdam leunt zwaar op goederendoorvoer en oude industrie.


Dat is het verschil met Brainport: daar wordt echt iets gemáákt, wat met een hogere winstmarge wordt verkocht. Al heeft ook Brainport z’n zorgenkinderen, zoals industrieconcern VDL met autofabriek Nedcar en de bussenbouw.


Uit het succes van Brainport kun je aflezen waar dat Groeifonds op moet inzetten. Géén Randstad lightrail, een metro naar Schiphol of een zweeftrein naar Groningen. Geld daarvoor is er genoeg bij pensioenfondsen.


Versterk daarentegen met die 20 miljard euro de technologisch-industriële clusters die er al zijn (Brainport, Wageningen) en steun voorstellen voor nieuwe ‘ecosystemen’. Grijp de kans van het Europees herstelfonds en de Green Deal in Brussel. Geef projecten zekerheid op lange termijn, zoals: 2 miljard euro voor tien jaar. Nieuwe industriële en technologische combinaties maken is profijtelijker dan asfalt en handel.