‘KLM is heel coulant geweest tegenover het personeel’

Bron: Zakenreis


Birte Nelen, vakbondsbestuurder bij FNV Cabine, ging bij het begin van de coronacrisis nog uit van een dip van enkele maanden. Om daarna weer vrolijk verder te vliegen. Dat beeld veranderde snel. ‘Onze leden zijn zich heel bewust van de crisissituatie en velen zijn bereid een stap terug te doen. Wij zien dat leden echt in het belang van KLM en de banen van hun collega’s denken.’

Birte Nelen, vakbondsbestuurder bij FNV Cabine. | Beeld: Zakenreis

Birte Nelen is feitelijk de onafhankelijke onderhandelaar namens de leden. Het cabine- en grondpersoneel bij KLM, alsook het cabine- en grondpersoneel van andere airlines en werknemers bij de onafhankelijke afhandelaren vallen onder FNV. Samen vormen zij FNV Luchtvaart. Binnen deze divisie vormt FNV Cabine bij KLM de grootste cabinebond. Nelen heeft zelf nooit gevlogen als stewardess. Haar ervaring doet ze op in vele gesprekken en in bezoekjes aan het bemanningencentrum op Schiphol. “KLM en onze leden kennen mijn rol: ik heb dagelijks contact met onze (actieve) leden en bepaal samen met het bestuur de strategie. Ik ben onafhankelijk van KLM, waardoor ik aan de onderhandelingstafel vrijer kan spreken.”


Hoe hebt u het begin van de coronacrisis beleefd? “Eind februari viel als eerste de KLM-operatie naar China uit. We hadden ineens 25 vluchten per week minder, ongeveer 7 procent van de productie. Het idee was toen nog: met ingang van het zomerseizoen, eind maart dus, gaan we weer op China vliegen. Kort daarna kwamen er signalen dat de impact van corona veel groter zou zijn. Op 12 maart ging midden in de nacht het inreisverbod vanuit Europa naar de Verenigde Staten in. Op dat moment wisten we allemaal dat de crisis groot zou worden. Niemand had een idee waar het heen zou gaan en wat we precies moesten doen. Iedereen zat met de handen in het haar, ook KLM.”


En toen? “En toen kwam op 18 maart het eerste noodpakket banen en economie van de Nederlandse regering, inclusief de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid: NOW. Dit was een enorme verlichting voor het bedrijfsleven en ook voor KLM. Er verrees weer een stip op de horizon. De dag daarna hebben we met KLM meteen een NOW-protocol afgesproken: afspraken over doorbetaling van het salaris hoewel er minder werk was, uitstel van de winstdelingsuitkering en flexibiliteitsafspraken die passen bij de veranderingen in productie. We gingen nog steeds uit van een dip van enkele maanden om daarna weer vrolijk verder te vliegen, een beeld dat later helemaal is veranderd. NOW is een hele goede regeling: bedrijven ontvangen afhankelijk van hun omzetverlies een salaristegemoetkoming en iedereen ontvangt al maanden 100 procent salaris. In veel landen is dat anders. Nederland is een positieve uitzondering in Europa.”


Hoe vindt cabin crew het om nu te vliegen? “Het is best heftig. Je moet als crew een mondkapje dragen, de service aan boord is compleet veranderd en er is amper interactie met de passagiers. Bij een stop zit je in een land waar de bewegingsvrijheid beperkt is, soms tot aan hotelquarantaine toe.”


Bestaat er angst voor corona onder de crew? “De zorg om zelf ziek te worden, is onder het vliegend personeel momenteel niet zo groot door alle genomen veiligheidsmaatregelen. In het begin van de pandemie was die er natuurlijk wel. Sommige van onze leden wilden liever niet vliegen. KLM is daar bijzonder coulant mee omgegaan, ze hebben het heel netjes opgepakt. Anderen vlogen met buikpijn naar Brazilië en de VS, maar wel met verantwoordelijkheidsgevoel: dit is mijn vak, ik ga mensen die naar huis moeten thuisbrengen.”


KLM krijgt na NOW ook een steunpakket met leningen. De directie zegt dat iedereen op basis daarvan moet inleveren. Wat is jullie visie? “Wij zien dat anders. We zijn niet betrokken bij de afspraken tussen KLM en het ministerie. In de brief aan de Tweede Kamer staat dat KLM’ers met een modaal salaris niets hoeven in te leveren, dit loopt op tot 20 procent tijdelijke verlaging bij drie keer modaal. Vervolgens is er een motie in de Kamer aangenomen waarin wordt gepleit voor het ‘zoveel mogelijk ontzien’ van iedereen tot anderhalf keer modaal.”


Wat is in uw definitie een modaal salaris? “Voor alle duidelijkheid: een beginnende cabin attendant ontvangt 2300 euro bruto per maand, geen topsalaris. Als je lang in dienst bent en een grote verantwoordelijkheid draagt, loopt het salaris op. Aan de grond zijn de startsalarissen soms nog lager. Om te bepalen wat modaal betekent (36.500 bruto per jaar – red.) moet je de vraag stellen wat je meerekent: de eindejaarsuitkering, winstdeling, onregelmatigheidstoeslag? KLM heeft een pakket op hoofdlijnen met het ministerie afgesproken en we zien dat er in overleg met de directie behoorlijk veel ruimte is om daarover te onderhandelen.”


Accepteert u überhaupt aanpassing van de arbeidsvoorwaarden? “KLM en het ministerie van Financiën hebben maandenlang bilateraal gesproken over de arbeidsvoorwaarden. De bonden waren daar niet bij betrokken en dat terwijl wij als bonden namens de werknemers de arbeidsvoorwaarden met de werkgevers overeenkomen. Dat verbaasde ons. Een cao is een contract tussen twee of meer partijen, maar de bonden zaten nu niet aan tafel. KLM heeft haar handtekening gezet onder een akkoord met het ministerie, niet wij.”


Beseffen de bonden de ernst van de situatie? “De leden van FNV Cabine zijn zich heel bewust van de crisissituatie bij hun bedrijf. Niemand heeft hier ervaring mee. Alle crises waren tot nu toe van een veel mindere orde, zoals SARS en de recessie van 2008/9. Het cabinepersoneel bewoog toen mee met de productie door het afschalen en later weer ophogen van het contract-percentage. Ik zie ook nu dat veel leden bereid zijn een stap terug te doen, bijvoorbeeld in uren, om iedereen aan boord te kunnen houden. Alles is nu echter anders. Het is bijna niet te bevatten zoveel er is gebeurd het afgelopen half jaar. De bonden realiseren zich terdege dat in deze crisis ook werknemers hun steentje moeten bijdragen door een tijdelijk arbeidsvoorwaardelijk offer.”


KLM heeft eenzijdig een geplande loonsverhoging van 2,5 procent geschrapt, waar de bonden juist aan vast wilden houden. “Dit verdient uitleg. De werknemers hadden op basis van de winstcijfers uit 2019 recht op een bedrag van bijna een maandsalaris, te betalen in april 2020. In maart bleek het verdomd slecht te gaan met KLM en moest er ook aan de kant van de werknemers iets gebeuren. Vrijwel alle KLM’ers stemden toen in met uitstel van die bonus tot oktober 2020. Het lijkt misschien een extraatje, een winstdeling, maar dat is het zeker niet. KLM’ers hebben jarenlang op de nullijn gezeten of nauwelijks loonsverhoging gekregen. In plaats daarvan is die winstdelingsregeling er gekomen. Veel mensen, met name in de lagere salarisschalen, hadden er al op gerekend en soms al uitgaven gedaan, waardoor ze door het achterwege blijven van de winstbonus financieel in de knel kwamen. Vervolgens kwam het voorstel van KLM om de loonsverhoging van 2,5 procent tot nader order te parkeren, terwijl het overleg over de totale arbeidsvoorwaarden nog helemaal niet was begonnen.”


Wat wil FNV Cabine concreet? “Onze leden kijken echt naar wat er op tafel ligt en hoe zij tijdelijk een offer kunnen brengen om het bedrijf door deze grote crisis heen te helpen. Maar wel vanuit het perspectief dat we het totaalpakket beoordelen en keuzes maken: gaat het bijvoorbeeld om een lager maandsalaris, het inhouden van de eindejaarsuitkering, allebei of nog iets anders? Wij hebben heel goed nagedacht en willen naar het geheel kijken.”


KLM zou bij te hoge lasten, zoals lonen, alsnog om kunnen vallen en dan hebben de werknemers niets meer. “Theoretisch zou dat kunnen en wij zien de urgentie heus wel. Maar door de insteek van de bonden zal KLM niet failliet gaan.”


Hoe gaat het trouwens met uw bond, in tijden van crisis? “Heel goed. Van de 9500 werknemers bij het cabinepersoneel van KLM waren er vóór de crisis een op de vijf lid, nu is dat een op de vier. Ik zie een enorme informatiebehoefte onder het personeel, een vakbond is nu relevanter dan ooit tevoren. We kunnen de mails op sommige dagen niet aan. Om iedereen bij te praten, hebben we wekelijks een webinar voor onze leden, zodat iedereen op de hoogte blijft en straks ook kan stemmen over het onderhandelingsresultaat.”


Collega-bond VNC wil last in first out (lifo) toepassen bij de aanstaande reorganisatie. U niet. Wat is het verschil van mening? “Wij zijn zo’n veertien jaar cao-partij en al die tijd staat er in de cao: ‘Bij overtolligheid wordt het cabine corps als één groep gezien’ en: ‘Dienstverband zal bepalend zijn.’ Toen begin mei de eerste alarmbellen afgingen en duidelijk was dat we, in plaats van ‘meebewegen’, gedwongen ontslagen niet konden uitsluiten, hebben wij onze FNV-juristen gevraagd te kijken naar dat artikel. Ze wezen ons erop dat als je wilt afwijken van de wet bij een reorganisatie, het afspiegelingsbeginsel, dit alleen kan wanneer het goed uitgewerkt in de cao staat en dat een cao-ontslagcommissie de rol van het UWV moet overnemen. In de cao voor ‘cockpit’ is dit eerder wél goed vastgelegd, maar bij ‘cabine’ niet. Het cao-artikel is juridisch niet houdbaar, daarom wilden wij met KLM in overleg. VNC vond dat lifo duidelijk in de cao stond en stapte naar de rechter, die haar eisen verwierp. VNC is in beroep gegaan en dat dient in oktober. Wij vinden de wettelijke afspiegeling ook onwenselijk bij cabine en hebben voorgesteld om een nieuwe methode te vinden. De KLM-directie wil daar wel over praten.”


VNC wilde jullie ook dagen om steun voor lifo af te dwingen. “Ja, maar dat hebben ze uiteindelijk niet gedaan, ik weet niet waarom. We hebben veel contact met VNC en zij zitten hier gewoon op een ander spoor.”


Wat is eigenlijk het verschil tussen de twee cabinebonden? “Inhoudelijk zitten we op veel onderwerpen dicht bij elkaar. Dat is ook logisch want we vertegenwoordigen dezelfde werknemersgroep. We overleggen veel en houden elkaar scherp. Belangrijk verschil is dat bij ons de leden zelf bepalen wat de insteek wordt. Mijn rol als onafhankelijke woordvoerder en vakbondsbestuurder is om aan te voelen wat er speelt bij de leden. Voorafgaand aan cao-onderhandelingen beginnen wij met een uitvraag onder de leden: welke knelpunten zien ze en wat moet er worden verbeterd. En daarna houden we een stemming over het mandaat en zo bepalen de leden zelf of een resultaat ook definitief wordt. VNC heeft dat niet, daar lopen de beslissingen via de gekozen ledenraad.”


Hoe ziet u de toekomst bij KLM? “We zitten nu in NOW-2 en straks komt NOW-3, waarin een deel van de overheidssubsidie moet worden aangewend voor omscholing. Dat begrijp ik wel, er is mogelijk structureel minder werk in de luchtvaart. KLM heeft al initiatieven genomen om mensen een overstap te laten maken naar de zorg. De directie van KLM houdt met alle scenario’s rekening, ook met een positieve ontwikkeling. Want stel er komt een vaccin en de luchtvaart trekt weer aan: dan moet je snel kunnen opschalen en moeten er meer kisten de lucht in. Op veel onderwerpen zitten we als vakbond op dezelfde lijn als KLM. Want onze achterban is best bereid mee te werken. Bijvoorbeeld door onbetaald verlof op te nemen of tijdelijk minder te werken nu er minder wordt gevlogen Wij zien dat leden die zich dat kunnen permitteren daar echt over nadenken in het belang van KLM en de banen van hun collega’s.”


Dit is een samenvatting van het artikel ‘Birte Nelen, FNV Cabine: ‘KLM is heel coulant geweest tegenover personeel’, dat is verschenen in Zakenreis #518.