Komt het ooit nog goed met Lelystad Airport?

Bron: De Stentor


Als het aan de minister ligt gaat Lelystad Airport volgend jaar november open als vakantievliegveld. Het is onzeker of dit gaat lukken. Al vier keer eerder werd de opening uitgesteld. Bovendien heeft de corona-pandemie de luchtvaart in een diepe crisis gestort. Is Schiphol-dependance Lelystad Airport straks nog nodig? We vroegen het twee luchtvaartdeskundigen die er radicaal anders over denken.

Lelystad Airport moet pretvluchten overnemen van Schiphol en gaan dienen als vakantievliegveld. Leuk bedacht maar inmiddels een compleet achterhaald idee, vindt oud-KLM-piloot Ruud Holswilder.


Lelystad Airport moet dienen als dependance van Schiphol en goedkope vakantievluchten overnemen. Goed plan?

,,Op zich een plausibel idee, maar met één groot probleem: de werkelijkheid heeft het plan ingehaald. De Europese Commissie verbiedt Nederland om vliegmaatschappijen te dwingen hun plekje op Schiphol op te geven en naar Lelystad te verhuizen. Iets wat minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat wél wilde. Zij had bovendien kunnen weten dat het niet mag. Al in 2017 zei een expert van de Europese Commissie tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer dat een lidstaat alleen het aantal vluchten en de openingstijden mag vaststellen op een luchthaven. Niet wie er wel en niet mogen vliegen. Dat is aan de vrije markt.”


U zegt: vakantievliegveld Lelystad is een achterhaald idee. Wat is het risico?

,,De minister heeft gegokt en verloren. Zoals Lelystad Airport is bedacht, kan niet, mag niet en werkt niet. Zo simpel is het. Het risico is nu levensgroot dat het vakantievliegveld volloopt met nieuwe prijsvechters. De Ryanairs en Wizzairs zitten al op het vinkentouw. Zij opereren niet vanaf Schiphol en willen dolgraag vanaf Lelystad vliegen. Niemand die ze dat kan verbieden. Het gevolg is dat we nóg meer goedkope pretvluchten vanaf Nederlandse bodem faciliteren, terwijl de internationale concurrentiepositie van Schiphol niet verbetert. En daar was het nou juist allemaal om te doen.”


Is Lelystad Airport nog steeds nodig?

,,Dat denk ik niet. Corona zorgt ervoor dat Lelystad Airport als overloopluchthaven van Schiphol is achterhaald. Het virus heeft de luchtvaart in een diepe crisis gestort. Het aantal vluchten is drastisch afgenomen. Schiphol stevent dit jaar af op net iets meer dan 250 duizend vliegbewegingen. Een halvering ten opzichte van vorig jaar.”


Schipholbaas Dick Benschop verwacht pas in 2023 weer op het niveau van voor de coronacrisis te zitten.

,,Inderdaad, dat duurt dus nog jaren. In een recente prognose gaat Eurocontrol er bovendien vanuit dat de luchtvaart in Europa voorlopig gehalveerd blijft. De kans is groot dat corona de luchtvaart structureel in een veel strakker jasje perst. Dat zie je nu al gebeuren. Een maatschappij als Lufthansa is haar vloot fors aan het verkleinen.”

,,Het is zeer waarschijnlijk dat er de komende jaren fors minder zal worden gevlogen vanaf Schiphol. Dat vliegveld zit voorlopig nog lang niet aan zijn tax. Lelystad Airport volgend jaar november openen als overloop van Schiphol slaat dus nergens op. De noodzaak ontbreekt volledig.”


De luchtvaart groeit al decennia. Waarom zou dat nu ineens anders zijn?

,,Het denken over luchtvaart is de afgelopen tijd gekanteld. Er is bijvoorbeeld steeds meer weerstand tegen de absurde dumpprijzen van tickets voor pretvluchten. Het adagium van groei, groei, groei heeft - aangespoord door de klimaatbeweging - plaatsgemaakt voor een sterker milieubewustzijn. Moeten we nog wel zoveel vliegen? Is het nodig om vijf keer per jaar het vliegtuig te pakken voor een weekend Barcelona of een dag shoppen in Nice of Milaan? Met het vliegtuig reizen zal minder vanzelfsprekend worden. Voor korte afstanden naar bijvoorbeeld Berlijn, Basel of Parijs pakken mensen vaker de trein.”


Lelystad Airport volgend jaar openen, zoals de minister wil, is voor u geen optie?

,,Anno 2021 een vliegveld openen dat als walhalla zal dienen voor spotgoedkope vakantievluchten is een volmaakt anachronisme. Vakantievliegveld Lelystad is ingehaald door de tijd, dat ziet ieder weldenkend mens.”


Ruud Holswilder was 31 jaar piloot bij KLM en is een actief motor- en zweefvlieger. In 2017 was hij lid van de Bewonersdelegatie die de minister adviseerde over Lelystad Airport.

Waarom Lelystad Airport? Het idee achter Lelystad Airport is simpel. Schiphol heeft qua vliegbewegingen zijn plafond bereikt en kan niet verder groeien. Door goedkope Europese vakantievluchten te verplaatsen naar Lelystad Airport ontstaat er ruimte op Schiphol. Die ruimte wordt weer opgevuld met lucratieve intercontinentale vluchten. Dit versterkt de mondiale concurrentiepositie van Schiphol, het eigenlijke doel achter de uitbreiding van Lelystad Airport tot vakantievliegveld.

Lelystad Airport wordt geplaagd door tegenslagen en het coronavirus heeft de luchtvaart in een diepe crisis gestort. Toch moet het vakantievliegveld gewoon open, vindt luchtvaarteconoom Hans Heerkens.


Door corona is het aantal vliegreizen drastisch gedaald. Critici stellen dat Lelystad Airport als dependance van Schiphol niet meer nodig is.

,,Niets is minder waar. In de toekomst zullen we Lelystad Airport als vakantieluchthaven even hard nodig hebben als voor de crisis. Simpelweg omdat de vraag naar vliegreizen weer snel zal groeien. Daar verandert corona niets aan.”


Waarom denkt u dat?

,,Mensen zijn door de jaren heen steeds meer gaan reizen. De luchtvaartsector groeit mondiaal al sinds de Tweede Wereldoorlog. Op Schiphol steeg het aantal passagiers tussen 2010 en 2019 met liefst 59 procent. Het aantal vliegbewegingen groeide in diezelfde periode met 29 procent. Het is evident dat reizen met het vliegtuig populair is bij de bevolking. Door corona is er even een kink in de kabel, maar niets wijst erop dat de luchtvaart zich niet zal herstellen. Sterker nog: het is veel waarschijnlijker dat de luchtvaart op termijn gewoon weer zal groeien.”


Mensen kunnen toch ook een ander vervoermiddel nemen?

,,Dat klopt, maar concurrerende vervoersmiddelen zoals trein, bus of auto zijn vaak duurder en tijdrovender. Ga je voor zaken met het vliegtuig naar Milaan dan kun je met een beetje geluk in één dag heen en terug. Ga je met de trein, auto of bus dan kost je dat minimaal een dag extra. Bovendien heb je meer eten en een hotelovernachting nodig. Allemaal extra kosten die je trip per saldo duurder maken.”


,,Voor een vakantieganger geldt iets soortgelijks. Ga je veertien dagen naar de zon in Zuid-Spanje dan heb je twaalf effectieve vakantiedagen als je met het vliegtuig reist. Ga je met je eigen auto dan houd je nog maar tien dagen over. Voor veel mensen is het vliegtuig nog altijd een betaalbaar en uiterst efficiënt vervoermiddel.”


Al decennia is het adagium in de luchtvaart: groei, groei, groei. Is dat nog langer houdbaar?

,,Begin jaren 90 is de Europese luchtvaart geliberaliseerd. Het is een vrije markt. Daar plukken we de vruchten van met een fijnmazig netwerk waardoor we relatief snel overal ter wereld kunnen komen. Aan de andere kant willen luchtvaartmaatschappijen groeien. Dat kunnen we ze niet kwalijk nemen. De marges zijn klein, dus luchtvaartmaatschappijen willen graag meer vliegen, dan houden ze tenminste nog wat over. Lelystad Airport vol krijgen is dan ook geen enkel probleem. De Ryanairs en Wizzairs van deze wereld willen graag komen.”


De klimaatbeweging groeit en meer mensen zijn zich bewuster van de gevolgen van hun reisgedrag. Het begrip ‘vliegschaamte’ is in opkomst. Is er iets aan het veranderen?

,,Dat sommige mensen een andere kijk ontwikkelen op luchtvaart is zeker waar. Maar of het écht iets verandert vraag ik mij af. Tussen duurzaam praten en duurzaam doen zit een verschil. Vijftig jaar geleden stond in mijn schoolagenda als oplossing tegen milieuvervuiling: de buurman die zijn auto wegdoet. Mensen zullen altijd de behoefte voelen om te reizen. En hoe ze dat doen is voor de meesten een gecalculeerde keuze. Aan het einde van de rit kijken we vooral naar wat het ons kost en hoeveel tijd we eraan kwijt zijn.”


Minder vliegen ziet u in de toekomst niet gebeuren?

,,Als we écht willen dat mensen minder gaan vliegen om het klimaat te redden, dan zijn rigoureuze maatregelen nodig. Bijvoorbeeld tickets heel veel duurder maken zodat alternatieven als de trein en de auto een stuk interessanter worden. Maar luchtvaart stevig belasten is een politieke keuze en vooralsnog zijn er weinig partijen die zo’n stap durven zetten. De feiten zijn dat we een maatschappij als KLM met miljarden staatssteun overeind houden. Voorlopig wijst nog niets erop dat mensen het vliegtuig massaal de rug toekeren. Ook niet na de corona-pandemie. Lelystad Airport is over een paar jaar even hard nodig als voor de coronacrisis.”


Hans Heerkens is luchtvaarteconoom en verbonden aan de Universiteit Twente.

Afbeeldingen: Rob Voss/de Stentor