Reconstructie: teststraat Schiphol was een doodlopende weg

Bron: Telegraaf


SCHIPHOL - Precies een maand was hij open, de coronateststraat op Schiphol. Daar konden luchtreizigers van een geselecteerd aantal vluchten uit (’oranje’) risicogebieden zich vrijwillig laten controleren of ze het virus onder de leden hadden. Ook als ze geen klachten vertoonden. Nu is hij alweer dicht. Waar ging het mis?

Luchtreizigers van een geselecteerd aantal vluchten uit (’oranje’) risicogebieden konden zich vrijwillig laten testen. | Beeld: ANP/HH

De luchtvaart- en reissector roepen al maanden om voldoende testcapaciteit op luchthavens in heel Europa om vliegpassagiers zo nodig bij vertrek en aankomst te testen. Wat hen betreft kan alleen op die manier het vertrouwen in vliegreizen worden hersteld. Mensen stappen immers meer ’gerustgesteld’ aan boord als ze weten dat zieken tijdig worden opgespoord – en geweerd.


Maar pas als de zomervakantie er alweer bijna op zit, op 13 augustus, worden de testfaciliteiten op Schiphol in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid geopend door de GGD Kennemerland, bijgestaan door medische labs en militairen. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) en het RIVM willen vooral ook weten of het testen van reizigers zonder klachten soelaas kan bieden.


De testcapaciteit op de luchthaven wordt opgevoerd naar 1400 reizigers per dag. Ze worden bij aankomst aan de gate naar de teststraat geleid. Het testen verloopt relatief ordelijk met 1,5 meter afstand en relatief weinig wachttijden. Maar de teststraat leidt ook tot veel frustratie bij reizigers, omdat de deuren buiten kantoortijden sluiten en lang niet alle passagiers gecontroleerd kunnen worden. Zelfs niet als ze uit risicogebieden afkomstig zijn.


Meerwaarde

En dan gaat het fout. De Veiligheidsregio Kennemerland, waar de uitvoerende GGD onder valt, verwijst naar het ministerie. „Wij hebben deze nieuwe taak naar eer en geweten opgepakt, maar als er toch niet meer genoeg testcapaciteit is in Nederland, houdt het op. Dat besluit is aan de minister. Ook bepaalt hij welke meerwaarde er is aan het testen op Schiphol. De regering is verantwoordelijk voor genoeg inkoop van labvoorzieningen en testmateriaal”, aldus een woordvoerder.


Op 2 september schrijft Schiphol-baas Dick Benschop een brief aan De Jonge. Daarin doet hij een oproep om meer duidelijkheid, eenvormigheid en transparantie rond coronamaatregelen, waaronder gelijke spelregels en testcriteria in Europa. „Er zijn te veel wijzigingen. Die zorgen vaak voor verwarring. Coördinatie is hard nodig, onder meer bij exit-screening van luchtreizigers voor vertrek uit risicogebieden. Vliegen zou alleen mogen bij een negatief testresultaat. Alleen zo ontstaan veilige corridors, ook buiten de EU. Daarnaast moet testen bij ’oranje’ aankomst verplicht worden. Voor zo’n 100% check is wel voldoende capaciteit nodig”, meent Benschop.


Het ministerie van VWS laat weten dat er nu eerst een analyse gaat komen van de maand teststraat Schiphol. „Wat heeft ons dat gebracht? Wat zijn we er wijzer van geworden? We hebben noodgedwongen de beslissing moeten nemen om het testen op Schiphol voorlopig te stoppen, eenvoudig omdat de testvraag veel groter is dan berekend.”


Volgens een zegsman van De Jonge was er in Nederland afgelopen zomer capaciteit voor zo’n 30.000 testen per dag. „Het blijkt nu dat ten minste een verdubbeling nodig is. Door aanvullende contracten rekenen we op 70.000 testen eind oktober en 85.000 in de winter.”


Tot dan blijft het volgens hem schipperen met de capaciteit. „We moeten lastige prioriteiten stellen, bijvoorbeeld voorrang aan zorgpersoneel en docenten. We hopen dan ook dat mensen zonder klachten even terughoudend zijn met aanvragen. Op dit moment is er telefonisch moeilijk door te komen en zitten veel testplekken komende dagen propvol.”


Voorlopige uitslag

De regering stelt betrouwbare PCR-testen voorop. „Maar we kijken ook met interesse naar de ontwikkeling van iets minder uitgesproken sneltesten. Die zouden straks bijvoorbeeld kunnen worden aangeboden aan luchtreizigers vlak voor vertrek op de vliegvelden voor een voorlopige corona-uitslag. Die knoop wordt later doorgehakt. Ik durf niet te zeggen wanneer de teststraat op Schiphol weer heropent”, aldus de VWS-woordvoerder.


Concluderend blijkt dat de schaarse testcapaciteit in Nederland ’op slot’ dreigt te gaan door een onverwacht hoge vraag van Nederlanders om zich te laten onderzoeken, ook als ze klachtenvrij zijn. Ze zijn dan bijvoorbeeld net terug van vakantie en vertrouwen het niet. Of ze geloven last van (milde) symptomen te hebben. Of ze worden gewoon bang gemaakt door hun omgeving.


Minister De Jonge belooft alles te doen om verlichting te brengen. Voor de vliegindustrie wordt dat waarschijnlijk het verschil tussen voortbestaan en omvallen. Want de reislust staat of valt met de zekerheid van gezonde medereizigers.


Opschalen

Het is volgens de GGD Kennemerland noodzakelijk dat de hele keten rond de testen klopt. „Dat begint bij de inkoop in binnen- en buitenland van labs en materiaal. Wij kunnen best opschalen als het nodig is, maar zonder ’brandstof’ om de testen uit te voeren, zullen we niet ver komen”, aldus de woordvoerder. Zodra de minister een nieuwe opdracht geeft om op Schiphol en andere luchthavens te testen, gaan de GGD’s volgens hem aan de slag. „Wanneer dat is? Ik zou het echt niet weten.”


Tegelijk loopt er een onderzoek van RIVM en NLR naar de besmettingsrisico’s in de luchtvaart. Het eindrapport stuurt minister Van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) voor de kerst naar de Tweede Kamer. De Europese waakhond EASA stelt vast dat vliegen tot nu toe relatief coronaveilig is gebleken.