Via Schiphol worden straks miljarden diepgevroren coronavaccins verdeeld

Bron: Parool


Schiphol is een van de belangrijkste verdeelpunten van coronavaccins in de wereld. In de vrachtloodsen van KLM wordt druk gewerkt om miljarden vaccins te verspreiden, soms op arctische temperaturen. “Zodra er groen licht is, moeten we meteen van start.”

Pharma koelhuis bij KLM Cargo op Schiphol. | BEELD JAKOB VAN VLIET

Langzaam rolt de ‘Envirotainer’ – een naam die alleen in de vrachtwereld verzonnen kan worden voor een container die koelt – over de rollenbaan om met een schok tot stilstand te komen. Via een klep aan de zijkant stort een KLM’er dampende blokken droogijs in de koelcontainer. Genoeg om de witte doos, maat tuinhuisje, tot onder het vriespunt te koelen.


Even verderop in Vrachtgebouw 1 staan de gekoelde containers al klaar met vaccins of andere medicijnvracht die bevroren moet worden vervoerd. In elke koelcontainer passen tot 30.000 vaccins. Het grootste passagierstoestel van KLM kan er veertien in zijn buik vervoeren, de vier vrachtjumbo’s van de maatschappij 41. Dat lijkt indrukwekkend, maar alleen Nederland heeft straks al zo’n 35 miljoen doses nodig.


Koelcel

Schiphol wordt een van de belangrijkste luchthavens voor het vervoer van covidvaccins, voor vrijwel de hele wereld. “Er zijn mondiaal misschien wel 15 miljard vaccins nodig,” zegt topman Adriaan den Heijer. Een derde gaat door de lucht. De schattingen hoeveel vluchten er dan met vrachtvliegtuigen nodig zijn, lopen uiteen van 1000 tot 7000. Air France-KLM heeft daarin een marktaandeel van tussen de 10 en 20 procent. Reken maar uit.”


In de vrachtgebouwen van KLM op Schiphol zijn de voorbereidingen voor het vervoer van coronavaccins dan ook in volle gang. In Vrachtgebouw 2 wordt als een razende gebouwd aan een nieuwe koelcel, de vijfde voor medicijn­gebruik bij KLM, om vanaf januari nog meer vaccins koel te houden. Hier worden losse dozen met vaccins verwerkt die per vrachtwagen zijn aangeleverd. ‘Urgent, vaccins’ staat er bars op de verpakking. ‘Sla op tussen de -2 en -8 graden.’


Medicijnen of vaccins vervoeren is niets nieuws voor de maatschappij. “We hebben de afgelopen jaren heel veel geïnvesteerd in medicijnvervoer,” zegt topman Den Heijer. “Alles moet goed georganiseerd zijn. Alle tussenstapjes veroorzaakten risico en er zijn soms wel tien schakels. Zo’n zending moet niet te lang op het platform blijven staan.”


KLM heeft al geoefend. Vorige week werd een testhoeveelheid van een Chinees vaccin via Schiphol naar Chili vervoerd. “Er is nu veel aandacht voor vaccinvervoer,” zegt Marcel Kuijn, bij Air France KLM Cargo verantwoordelijk voor farmavervoer. “Maar dat doen we al jaren. Voor farmabedrijven, maar ook voor overheden, ziekenhuizen en ngo’s zoals Unicef en de WHO. Om vaccins naar plekken te brengen waar de behoefte is.”


De coronavaccins leggen vergelijkbare routes af, opgehaald in landen als India, China en de VS en dan via Schiphol weer met het vliegtuig verspreid over Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Vaccins voor Europa worden vanaf Schiphol per vrachtwagen uitgedeeld. “We weten ook niet precies wat we voor Nederland gaan ophalen. Een deel wordt gewoon in Europa gefabriceerd, die gaan over de weg. Maar een deel komt uit India, China of de VS.”


Air France-KLM voert inmiddels 530 intercontinentale vluchten met cargo uit per week, in vrachtjumbo’s en passagiersvliegtuigen. Het gaat daarbij vooral om intercontinentaal vervoer. “Binnen Europa gaat het vooral over de weg. Maar als het nodig is, vliegen we ook daar vaccins rond.”


Mondkapjes, medische spullen

Hoofdbrekens zijn er genoeg. “We weten niet precies wanneer de vaccins komen, we weten niet hoeveel en ook nog niet precies waarvandaan en waarheen,” zegt Kuijn. “Het komt steeds dichterbij, maar die vaccins moeten ook nog worden goedgekeurd. Zodra er groen licht is, moeten we meteen van start.”


Met het vervoer van vaccins, zegt Den Heijer, kan KLM ook iets terugdoen voor Nederland, dat de maatschappij het afgelopen jaar financieel te hulp schoot. “Dit laat het belang zien van KLM. Niemand zit te wachten op een pandemie, maar nu kunnen we laten zien wat we waard zijn. Dat deden we al met mondkapjes en andere medische spullen. Dit is ingewikkelder, maar het maatschappelijk belang is hetzelfde.”

Hyperdiepgevroren

Minus 80 graden Celsius. Dat is KLM nog niet eerder tegengekomen. De experimentele covidvaccins van fabrikant Pfizer moeten hyperdiepgevroren worden bewaard. En dat is in de lucht een probleem.


“Sommige vaccins moeten wel bevroren worden vervoerd,” zegt Paul Crombach van KLM Cargo, “maar dan gaat het om temperaturen tot -20 graden. Dan heb je koelcontainers nodig.” Reguliere medicijnen gaan of op kamertemperatuur mee of in het vliegtuig gekoeld tussen de 2 en 8 graden boven nul.


De benodigde temperatuur beperkt de hoeveelheid vaccin die kan worden meegenomen “Op elke kilo vaccin heb je vijf kilo droogijs nodig. Des te lager de temperatuur, des te meer droogijs.” En des te minder vaccin het vliegtuig kan meetorsen. Bovendien speelt de veiligheid dan op. Want als droogijs ontdooit, geeft het CO2-gas af, dat in grote hoeveelheden giftig is.


“Er is nu veel aandacht voor die diepgevroren vaccins,” zegt Crombach. “Nu lijkt het alsof het probleem heel groot is. Maar vaccins van andere fabrikanten kunnen veel minder gekoeld worden vervoerd.”