Wie vindt Mark Rutte aan zijn zijde bij de EU-top?

Bron: Financieele Dagblad


De EU-regeringsleiders maken zich op voor een zwaar beraad over het Europese herstelfonds en de Europese meerjarenbegroting. Wie staat er aan de kant van premier Mark Rutte, boegbeeld van degenen van wie het allemaal minder mag en strenger moet?

De Italiaanse premier Giuseppe Conte die maandag bij bondskanselier Angela Merkel komt praten, nadat hij vrijdag bij Mark Rutte is geweest. De Spaanse premier Pedro Sánchez die maandag met Rutte overlegt, gevolgd door de Portugese premier Antonio Costa, waarna Sánchez weer opduikt in Zweden. De Europese regeringsleiders lopen de deur bij elkaar plat. En Rutte is niet als enige in trek.


Wat de gesprekken tussen de Nederlandse premier en zijn Spaanse en Portugese collega's opleverden, was onduidelijk. In Den Haag werden geen persconferenties gehouden. Beeld: De Standaard


Bondskanselier Merkel en premier Conte lichtten hun onderhoud maandag wél uitgebreid toe. Daaruit bleek dat Merkel geen zin heeft flink te sleutelen aan de omvang van het herstelpakket (€750 mrd, wat voor twee derde uit subsidies bestaat en voor een derde uit leningen) plus de meerjarenbegroting (€1074 mrd volgens de voorstellen van voorzitter Charles Michel van de Europese Raad).


Conte onderstreepte hierbij dat 'het er niet om gaat dat we zomaar geld willen, om dat dan volstrekt willekeurig uit te geven'. Italië accepteert de koppeling van 'duidelijke, transparante, financiële criteria' aan de hulp, en dat er toezicht is op de besteding. Conte: 'Er moeten controles zijn, en duidelijke regels, zodat de uitgaven een zekere kwaliteit hebben en houden.'


Dat klonk wellicht bemoedigend voor Rutte, met het oog op de EU-top van vrijdag en zaterdag. De Nederlandse premier geldt in het overleg over het Europese herstelpakket en de Europese meerjarenbegroting in de publieke opinie als leider van de landen die de plannen veel te ambitieus en te omvangrijk vinden. Ook andere premiers roeren zich, al steunen ze Ruttes strikte standpunt vaak niet volledig. Een overzicht.


Finland

Charles Michel kwam vrijdag met een compromisvoorstel, dat de EU-begroting ietsjes kortwiekt, en de afspraken rond het herstelpakket wat aanpast. Zijn voorstel bevat 'een paar juiste stappen', reageerde de Finse premier Sanna Marin. Maar wat betreft Helsinki mag Michel de meerjarenbegroting en het Europese herstelpakket liberaler met een kaasschaaf te lijf gaan, aldus Marin. Ze wil 'een betere balans tussen leningen en subsidies'.


Met andere woorden: waar Rutte tot dinsdagmiddag het mantra 'geen subsidies' herhaalde, was Marin vorige week al 'om'. Finland is wel, net als Nederland, kritisch over de leningen die de Europese Commissie namens de EU aangaat om het herstelfonds te vullen. 'We willen duidelijk hebben wat onze aansprakelijkheid is', zei de Finse minister van Europa-zaken Tytti Tuppurainen tegen Finse media. Ze wijst het gemeenschappelijk aangaan van schulden af.


Hier speelt ook een staatsrechtelijke vraag. De Finse parlementscommissie voor constitutioneel recht meent dat de financiering van het Europees herstelfonds in strijd is met artikel 310 van het Werkingsverdrag van de EU. Dat dicteert dat uitgaven en inkomsten in de Europese begroting in balans moeten zijn. Een overkoepelende commissie heeft deze opinie weer terzijde geschoven.


Zweden

'We staan zeer kritisch tegenover het voorstel om vast te houden aan €500 mrd aan subsidies', zei de Zweedse minister van buitenlandse zaken Hans Dahlgren vrijdag. Wat Zweden wél bevalt: in de voorstellen van Charles Michel houdt Stockholm zijn korting op de afdracht aan de EU-begroting. Maar ondanks die korting gaat de Zweedse afdracht netto omhoog, waarschuwde Dahlgren.


Hij prees zich wel gelukkig over de samenwerking met Nederland, Denemarken en Oostenrijk. 'Die loopt heel goed, en beïnvloedt ook de onderhandelingen. Op deze manier komt ons geluid veel beter door, dan wanneer we alleen waren geweest.'


Premier Stefan Löfven overlegde dinsdagavond met de Spaanse premier Pedro Sánchez. Die kon zich opmaken voor een moeilijk gesprek. In juni stelde Löfven nog dat het herstelfonds uitsluitend uit leningen mag bestaan, en dat de voorstellen van de Commissie 'niet redelijk' zijn.

Bedreigd: de rechtsstaat

Boven de Europese top hangt behalve een donkere financiële wolk ook nog een donkere, democratische wolk. Dit vanwege het voorstel dat het ontvangen van EU-geld gekoppeld moet zijn aan naleving van principes van de rechtsstaat. Als een land de rechtsstaat ondermijnt, kan de Europese Commissie voorstellen dat land het EU-geld te ontzeggen.


Hongarije, waartegen wegens ondermijning van de democratie een zogeheten artikel 7-procedure loopt, verzet zich hiertegen. De Hongaarse premier Viktor Orbán dreigt zelfs met een veto tegen de voorstellen. Hongarije eist verder dat de artikel 7-procedure tegen Hongarije, maar ook die tegen Polen, van tafel gaat.


Voor Nederland is de koppeling rechtsstaat-geld een belangrijk punt, zo zei premier Mark Rutte dinsdag. 'Als we dit niet voor elkaar krijgen laten we dan ophouden over de EU als waardengemeenschap', zei hij.


Om een land geld te ontzeggen, is de steun nodig van een meerderheid van vijftien EU-lidstaten nodig waar 65% van de EU-bevolking woont. In de eerste voorstellen was het nog moeilijker voor lidstaten om van de sanctie af te komen. 'Verdere verzwakking kan ik niet toelaten', zei Rutte.

Denemarken

'Een goede poging om een compromis te bereiken', dat was de reactie in Kopenhagen op de voorstellen van Raadsvoorzitter Charles Michel. Denemarken maakt onderdeel uit van het blok rond Rutte, maar slaat sedert eind mei een andere toon aan. 'We zetten ons in voor een redelijk en verstandig compromis. Dat is ook in ons eigen belang', zei minister Jeppe Kofod van buitenlandse zaken toen in het parlement.


Voor Denemarken is daarbij een mix van leningen en subsidies bespreekbaar. Pijnpunt blijft de omvang van het herstelpakket en de begroting.


En Kopenhagen vindt wel dat de Europese Unie strenge voorwaarden moet stellen aan subsidies en leningen. Premier Mette Frederiksen heeft daarop persoonlijk gehamerd bij Michel, zo meldden media vorige maand.


Oostenrijk

Europa moet geld laten vloeien naar de juiste doelen, zoals onderzoek dat nodig is voor de strijd tegen klimaatverandering en voor digitalisering. 'Dat is relevanter dan de hoogte van het bedrag', stelde de Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz zondag in de Duitse krant Frankfurter Allgemeine.


In mei leek Kurz nog onvermurwbaar: hij wilde niks over subsidies horen. Maar vervolgens bleek voor hem toch ook een mengvorm tussen subsidies en leningen bespreekbaar. 'Sebastian Kurz ist kein EU-Falke mehr', stelde de Salzburger Nachrichten vrijdag vast.


Kurz vindt dat landen in eerste instantie leningen via het herstelpakket moeten krijgen, maar zei tegenover de Frankfurter Allgemeine ook dat hij ervoor is dat 'de verhouding leningen en subsidies in balans is, en dat de subsidies niet tot in het onmeetbare toenemen'.